De geschiedenis van vitamine C

DE GESCHIEDENIS VAN VITAMINE C

Het is niet algemeen bekend, maar de Nederlanders  waren de eersten om het belang van vers fruit en groenten te onderkennen, op de lange reizen naar het Verre Oosten (Indie). Het belang van Kaapstad (Jan van Riebeeck) was, dat het een ideale tussenstop was om, halverwege de reis naar Nederlands-Indie te fourageren. Speciaal werd hierbij gelet op fruit en groente om zoveel mogelijk scheurbuik te voorkomen op de lange reizen. De Engelsen hadden deze kennis niet.

Het werd verplicht gesteld (door het VOC) om, westwaarts of oostwaarts, als tussenstop Kaapstad te nemen. Er werd telkens een kleine variatie in de ingeslagen voorraad aangebracht. Later werd in Nederland het verschil bekeken en vergeleken met de aantallen gevallen van scheurbuik op elk schip. Wanneer op een schip slechts weinig gevallen van scheurbuik waren geconstateerd, werd dit genoteerd en het voedsel wat dit veroorzaakte eveneens. Al doende kwam het VOC er achter welke groenten en welk fruit specifiek scheurbuik konden voorkomen.

Daarna werd een bepaald ingredient van een gunstige reis benadrukt op andere schepen. Scheurbuik kostte levens. Levens waren duur. Ethische motieven lijken niet aan de orde geweest te zijn.

Binnen een jaar of 15 moet duidelijk geworden zijn dat citrusvruchten de beste voorkomers van scheurbuik waren. Er was in Kaapstad bovendien goed aan te komen. Dit werd een staatsgeheim rond 1670.

De Portugezen en de Engelsen werden het meest gevreesd op de verre reizen naar het oosten. De Russen hadden toen geen vloot van betekenis.

Rond diezelfde tijd liep in Nederland een 2 meter lange Rus rond, bij de scheepswerven. Zijn naam was Pjotr Michailov, althans zo zei hij. Het was voor de gewone bevolking ook duidelijk dat deze opvallende Rus niet een gewoon iemand was. Het bleek de Russische prins Peter te zijn, later tsaar Peter de Grote genoemd.

Hij was toen niet de kroonprins en was leergierig omdat het zijn karakter was. Een kroonprins had nooit alleen naar Holland kunnen reizen.

Hij was geinteresseerd in het bouwen van schepen, zodat hij van Rusland een zeemacht kon maken. Maar niet alleen daarin. Alles wat hij van de Hollanders te weten kon komen had zijn diepgaande interesse. Hij leerde ook dat de Hollandse schepen bij aankomst nauwelijks gevallen van scheurbuik kenden. Hij leerde hiervan het geheim, misschien van een loslippige kapitein. Het is een feit dat hij voor Rusland grote ladingen citrusvruchten bestelde bij de Hollanders. Holland heeft dankzij dit staatsgeheim 100 jaar lang de Oost Indie vaart kunnen domineren.

April 1703.

Peter is tsaar. Zijn ambitie om een grote zeemacht van Rusland te maken is onderweg. Uit het verslag van een Zweedse zeeofficier blijkt dat Peter grote ladingen citrusvruchten uit Holland verwacht. Hij heeft de toestemmingnodig van de Zweden nodig om deze lading door te laten, omdat de Zweden de Oostzee beheersten.

1747 (vijftig jaar later)

James Lind is assistent scheepsdokter. Onafhankelijk heeft hij de waarde van citrusvruchten voor het tegengaan van scheurbuik herontdekt. Toch zou het nog 50 jaar duren voordat de Engelsen deze ontdekking ook toe gingen passen.

Kapitein James Cook heeft tijdens zijn ontdekkingsreizen van 1768 tot 1780 scheurbuik bij zijn bemanning kunnen voorkomen door zo vaak mogelijk vers fruit en groente in te slaan. Het volgende lied zong de bemanning over de handelwijze van Cook:

We were all hearty seaman, no colds did we fear

And we have from all sickness entirely kept clear

Thanks be to the captain, he has proved so good

Amongst all the Islands to give us fresh food

 

Blijkbaar voorkwam volgens de zeelui verse voedsel eveneens verkoudheden, terwijl de bedoeling van Cook was scheurbuik te voorkomen. Het resultaat van de zorg van kapitein Cook was dat niemand van zijn bemanning stierf aan scheurbuik tijdens zijn 3 reizen door de Stille Oceaan. En dat in een tijd waarin de meeste schepen wanhopig probeerden het aantal scheurbuik doden zo klein mogelijk te houden. Cook werd Fellow aan de Royal Society van Londen voor zijn werk omtrent het voorkomen van scheurbuik.

In 1740 verscheen in Londen een artikel in ‘Practice of Physick’ , waarin werd beschreven hoe een arts scheurbuik en andere ziekten bij zijn patienten genas met verse citrusvruchten: ‘Zonder op te scheppen, heb ik nog nooit in mijn praktijk zoveel goede gevolgen gezien van een medicijn als bij citrusvruchten’.

Napoleon had grote problemen toen hij nog later Engeland probeerde te veroveren. Hij moest evan afzien omdat de dreiging van scheurbuik hem dwong zijn schepen elke 3 weken terug naar basis te halen.

Nog eind 19e eeuw werd in de engelse marine scheurbuik geconstateerd omdat men weigerde te geloven dat citrusvruchten scheurbuik konden voorkomen.

Amundsen heeft de race naar de zuidpool gewonnen omdat Scott geloofde dat scheurbuik het beste voorkomen kon worden door vers vlees te gebruiken. Amundsen had een grote voorraad citrusvruchten bij zich. Scott en zijn mannen gingen tenonder aan scheurbuik. De Noor was in 1911 de eerste op de zuidpool.

Scott was ziek toen hij een maand na Amundsen de zuidpool bereikte en zag daar al de noorse vlag van Amundsen. Hij stierf op de terugweg.

Zijn lichaam is door latere expedities teruggevonden, inclusief zijn dagboek.